අපේ ගෙදර ආරක්ෂාව: AI වලින් සුපිරි ආරක්ෂාවක් හදමු! (DIY Guide)

ගෙදර ආරක්ෂාව කියන්නේ අපේ හැමෝටම වැදගත් දෙයක්. සාම්ප්‍රදායික කැමරා සිස්ටම් එකක් තිබුණත්, ඒකෙන් හැම තර්ජනයක්ම හඳුනාගන්න අමාරුයි නේද? අද අපි කතා කරන්නේ AI (කෘත්‍රිම බුද්ධිය) තාක්ෂණයෙන් අපේ ගෙදර ආරක්ෂාව තවත් දියුණු කරගන්න විදිය ගැන. Sri Lankan context එකට ගැලපෙන විදියට, DIY (Do It Yourself) විදියට වුණත් කොහොමද මේ වගේ සිස්ටම් එකක් හදාගන්නේ කියලා බලමු!

මේ ලිපිය කියෙව්වට පස්සේ, AI-powered home security කියන්නේ මොකක්ද, ඒකෙන් ඔයාට ලැබෙන වාසි මොනවද, ඔයාටම කොහොමද සරල AI security system එකක් හදාගන්නේ, සහ ඒකෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගන්න පුළුවන් විදිය ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙනවා. එහෙනම් අපි පටන් ගමු!

AI-Powered Home Security: සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම අභිබවා

සාම්ප්‍රදායික CCTV කැමරා සිස්ටම් එකකින් කරන්නේ වීඩියෝ රෙකෝඩ් කරන එක විතරයි. ඒත් AI-powered security system එකක් ඊට වඩා ගොඩක් දේවල් කරනවා. AI කියන්නේ පරිගණකයකට මිනිස් මොළයට සමානව හිතන්න, ඉගෙනගන්න, සහ තීරණ ගන්න පුළුවන් කරන තාක්ෂණයක්.

මේකෙන් ඔයාගේ කැමරා ෆීඩ් එක analyse කරලා, සරල චලනයක් (ගහක කොළ සැලෙන එකක් වගේ) සහ සැබෑ තර්ජනයක් (මිනිසෙක් හෝ වාහනයක් ගෙට ඇතුළු වෙනවා වගේ) අතර වෙනස හඳුනාගන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ, "false alarms" (බොරු අනතුරු ඇඟවීම්) ගොඩක් අඩු වෙනවා.

• වැදගත් වාසි:
  • බොරු අනතුරු ඇඟවීම් අඩුයි: සුළඟට ගස් සැලෙන එකට, බල්ලෙක් යන එකට අනතුරු අඟවන්නේ නැහැ. සැබෑ තර්ජන විතරක් හඳුනාගන්නවා.
  • වඩාත් නිවැරදි හඳුනාගැනීම්: මිනිසුන්, වාහන, සතුන් වෙන්කර හඳුනාගන්නවා. සමහර ඒවාට මුහුණු හඳුනාගැනීමේ (facial recognition) හැකියාවත් තියෙනවා.
  • ක්‍රියාශීලී ආරක්ෂාව: යමක් සිදුවීමට පෙර අනතුරු අඟවනවා, නැතිනම් සිදුවන අවස්ථාවේදී ක්‍රියාමාර්ග ගන්නවා (උදා: සයිරන් එකක් ක්‍රියාත්මක කිරීම).
  • පහසු දුරස්ථ නිරීක්ෂණය: ඔයාට ලංකාවේ කොහේ හිටියත්, පිටරට හිටියත්, දුරකථනයෙන් ගෙදර ආරක්ෂාව ගැන දැනගන්න පුළුවන්.

ලංකාවේ වර්තමාන තත්ත්වයත් එක්ක ගෙදර ආරක්ෂාව කියන්නේ අනිවාර්යයෙන්ම අවධානය යොමු කළ යුතු දෙයක්. විශේෂයෙන්ම ඩුබායි, කොරියාව වගේ රටවල රැකියාවට ගිහින් ඉන්න අයට, ගෙදර ඉන්න දෙමව්පියන්ගේ හෝ දරුවන්ගේ ආරක්ෂාව ගැන වැඩි අවධානයක් තියෙනවා. AI security system එකක් ඒකට හොඳ විසඳුමක්.

මූලික සංරචක: DIY (ඔබේම හදාගැනීම) vs. වෙළඳපොලේ ඇති විසඳුම්

AI-powered security system එකක් හදාගන්නකොට ප්‍රධාන සංරචක කීපයක් තියෙනවා. මේවා ඔයාටම හදාගන්නත් (DIY) පුළුවන්, නැත්නම් වෙළඳපොලේ තියෙන සූදානම් කළ නිෂ්පාදන (Off-the-shelf) මිලදී ගන්නත් පුළුවන්.

ප්‍රධාන සංරචක:

• කැමරා: Full HD (1080p) හෝ ඊට වැඩි resolution එකක් තියෙන කැමරා වඩාත් හොඳයි. රාත්‍රී දර්ශන (night vision) තියෙන එකත් අනිවාර්යයි.
• සෙන්සර්: PIR (Passive Infrared) motion sensors, දොර/ජනෙල් සෙන්සර් වගේ දේවල් මූලික ආරක්ෂාවට වැදගත්.
• AI Processing Unit:
  • DIY සඳහා: Raspberry Pi (රාස්බෙරි පයි) වගේ micro-computer එකක්, Jetson Nano, හෝ Arduino එකක්. මේවට කැමරාවෙන් එන වීඩියෝ ෆීඩ් එක analyse කරන්න පුළුවන්.
  • වෙළඳපොලේ ඇති: බොහෝ විට smart cameras, NVR (Network Video Recorder) හෝ DVR (Digital Video Recorder) වලට AI chip එකක් හෝ cloud-based AI processing එකක් අන්තර්ගතයි.
• Storage: දත්ත ගබඩා කරන්න SD card, HDD (Hard Disk Drive) හෝ cloud storage.
• Network Connectivity: Wi-Fi, Ethernet, හෝ 4G/5G Dongle එකක්. විශ්වාසනීය අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් අත්‍යවශ්‍යයි.

DIY vs. Commercial Systems:

මේ දෙකේම වාසි අවාසි තියෙනවා. ඔයාගේ අවශ්‍යතා සහ technical knowledge එක අනුව තීරණය කරන්න පුළුවන්.

විශේෂාංගය	DIY (ඔබේම හදාගන්නා) පද්ධති	වෙළඳපොලේ ඇති පද්ධති
මිල	සාපේක්ෂව අඩුයි (මූලික කොටස් මිලදී ගැනීම)	සාපේක්ෂව වැඩියි (සම්පූර්ණ පැකේජය)
පාලනය/අභිරුචිකරණය	ඉහළයි (සම්පූර්ණ කේතය සහ දෘඪාංග පාලනය)	සීමිතයි (සපයන්නාගේ මෘදුකාංගයට සීමා වේ)
ස්ථාපනය/සැකසීම	තාක්ෂණික දැනුම සහ කාලය අවශ්‍යයි	සාපේක්ෂව පහසුයි (Plug-and-play)
නඩත්තුව	ඔබ විසින්ම කළ යුතුයි	සාමාන්‍යයෙන් සපයන්නා විසින් සපයයි (වගකීම් කාලය තුළ)
විශේෂාංග	ඔබට අවශ්‍ය පරිදි විශේෂාංග එකතු කරගන්න පුළුවන්	සපයන්නා විසින් සපයන විශේෂාංගවලට සීමා වේ
වගකීම/ආරක්ෂාව	ඔබ විසින්ම සහතික කළ යුතුයි	සපයන්නා විසින් වගකීම සහ ආරක්ෂාව සපයයි

ලංකාවේ බොහෝ දෙනෙක් තාක්ෂණික දේවල් වලට කැමතියි. ඒ නිසා Raspberry Pi වගේ දෙයක් පාවිච්චි කරලා DIY system එකක් හදාගන්න එක ගොඩක් දෙනෙක්ට සිත් ගන්නා සුළු වෙයි. මේකෙන් තාක්ෂණික දැනුම වැඩි දියුණු කරගන්නත් පුළුවන්.

වැදගත් Smart Features: සරල recording එකකට එහා

AI-powered security system එකකින් සරල recording එකකට එහා ගියපු විශේෂාංග ගණනාවක් ලබා දෙනවා. මේවා ඔයාගේ ආරක්ෂාව තවත් ශක්තිමත් කරනවා.

• Smart Features:
  • Object Detection (වස්තු හඳුනාගැනීම): මිනිසුන්, වාහන, සතුන්, සහ වෙනත් වස්තූන් වීඩියෝ ෆීඩ් එකෙන් හඳුනාගන්නවා. උදා: "මිනිසෙක් මිදුලට ඇතුළු විය" වැනි දැනුම්දීම්.
  • Facial Recognition (මුහුණු හඳුනාගැනීම): කලින් save කරපු මුහුණු (පවුලේ අය, යාළුවන්) හඳුනාගන්නවා. නුහුරු මුහුණක් හඳුනාගත් විට අනතුරු අඟවනවා. (මෙය privacy concerns නිසා සමහර රටවල සීමා සහිතයි. ලංකාවේදීත් පාවිච්චි කරනවා නම් ප්‍රවේශම් වෙන්න.)
  • Anomaly Detection (අසාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරකම් හඳුනාගැනීම): සිස්ටම් එක සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරකම් රටා ඉගෙනගෙන, ඊට වෙනස් අසාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරකම් (උදා: කෙනෙක් ජනේලයකට තට්ටු කිරීම, බිත්තියක් උඩින් පැනීම) හඳුනාගෙන අනතුරු අඟවනවා.
  • Two-Way Audio (දෙපැත්තටම කතා කිරීම): කැමරාව හරහා කතා කරන්න සහ අහන්න පුළුවන්. Delivery කරන කෙනෙක් එක්ක කතා කරන්න, නැතිනම් අනවසරයෙන් ඇතුළු වෙන කෙනෙක්ට අනතුරු අඟවන්න මේක ප්‍රයෝජනවත්.
  • Siren Integration (සයිරන් ඒකාබද්ධ කිරීම): තර්ජනයක් හඳුනාගත් විට loud siren එකක් ක්‍රියාත්මක කරන්න පුළුවන්.
  • Smart Home Integration (Smart Home සමග ඒකාබද්ධ කිරීම): Google Home, Amazon Alexa, හෝ Apple HomeKit වගේ smart home platforms එක්ක සම්බන්ධ කරන්න පුළුවන්. උදා: කවුරු හරි ගෙදරට ආවම එළියේ ලයිට් පත්තු වෙන විදියට සකස් කරන්න පුළුවන්.
  • Remote Monitoring & Notifications: ඔයාගේ දුරකථනයට real-time alerts, live video stream, සහ recorded footage බලන්න පුළුවන්.

මේ වගේ features වලින් ඔයාගේ නිවසට ලැබෙන ආරක්ෂාව සරල motion detection එකකට වඩා ගොඩක් ඉදිරියට ගෙන යනවා. විශේෂයෙන්ම රාත්‍රී කාලයේදී හෝ ගෙදර කවුරුත් නැති වෙලාවට මේවා ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත්.

ඔබේම AI Security System එකක් හදාගමු (DIY Guide)

Raspberry Pi එකක් පාවිච්චි කරලා සරල AI security system එකක් හදාගන්න හැටි බලමු. මේක ආරම්භක මට්ටමේ ඉන්න අයට වුණත් ටිකක් උත්සාහ කළොත් කරන්න පුළුවන්.

අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය:

• Raspberry Pi 4 (හෝ Pi 3B+): මේක තමයි ප්‍රධාන processing unit එක.
• Raspberry Pi Camera Module V2 (හෝ CSI interface එකක් තියෙන ඕනෑම camera එකක්).
• MicroSD Card (32GB හෝ ඊට වැඩි) – Raspberry Pi OS install කරන්න.
• Power Supply (USB-C for Pi 4, Micro-USB for Pi 3B+).
• Wi-Fi Dongle (Pi 3B+ වලට Wi-Fi තියෙනවා, Pi Zero වලට අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්).
• Optional: PIR motion sensor, LED lights, Buzzer.

පියවරෙන් පියවර:

1. Raspberry Pi OS ස්ථාපනය:

   Raspberry Pi Imager මෘදුකාංගය භාවිතයෙන් Raspberry Pi OS (කලින් Raspbian) ඔබේ MicroSD card එකට install කරන්න. "Lite" version එක ප්‍රමාණවත්.

2. මූලික සැකසීම්:

   Pi එකට බලය ලබාදී, මොනිටරයක්, කීබෝඩ් එකක්, මවුස් එකක් සම්බන්ධ කරලා boot කරන්න. Wi-Fi සම්බන්ධතාවය සකස් කරගන්න. SSH enable කරන්න. (මේකෙන් පස්සේ ඔයාට වෙනත් පරිගණකයකින් Pi එකට සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන්).

   sudo apt update
   sudo apt upgrade
   sudo raspi-config # Camera interface enable කරන්න.

3. කැමරාව සම්බන්ධ කිරීම:

   Raspberry Pi Camera Module එක Pi එකේ CSI port එකට නිවැරදිව සම්බන්ධ කරන්න. (රිදී පැහැති පැත්ත ඉහළට).

4. AI Libraries ස්ථාපනය:

   Python 3 සහ OpenCV, TensorFlow Lite වැනි AI libraries ස්ථාපනය කරන්න. මේවා තමයි object detection කරන්න උදව් වෙන්නේ.

   sudo apt install python3-opencv
   sudo pip3 install tflite_runtime
   sudo pip3 install picamera
   sudo pip3 install paho-mqtt # MQTT සඳහා (Optional)

   TensorFlow Lite models (උදා: MobileNet SSD v2) download කරගන්න. මේවා Google එකේ "TensorFlow Lite object detection model" කියලා search කරලා ගන්න පුළුවන්.

5. Python Script එක ලිවීම:

   සරල Python script එකක් ලියන්න. මේකෙන් කැමරාවෙන් වීඩියෝ stream එක ගන්නවා, AI model එක පාවිච්චි කරලා objects detect කරනවා, සහ යම් වස්තුවක් (උදා: මිනිසෙක්) හඳුනාගත්තොත් notification එකක් එවන්න හෝ වෙනත් ක්‍රියාවක් කරන්න (උදා: buzzer එකක් ක්‍රියාත්මක කරන්න) සකස් කරන්න.

   මූලික Script Logic:

   • කැමරාව ආරම්භ කරන්න.
   • වීඩියෝ stream එකෙන් frames ගන්න.
   • සෑම frame එකක්ම AI model එකට යවන්න (inference).
   • Model එකෙන් හඳුනාගත් objects (class, confidence, bounding box) ලබාගන්න.
   • "person" වැනි class එකක් ඉහළ confidence එකකින් හඳුනාගත්තොත්,
   • Telegram bot එකක් හරහා ඔයාගේ දුරකථනයට photo එකක් සමග message එකක් යවන්න.
   • Buzzer එකක් ක්‍රියාත්මක කරන්න.
   • Loop එක දිගටම ක්‍රියාත්මක කරන්න.
6. Notifications සකස් කිරීම:

   Telegram bot එකක් හදාගෙන, ඔයාගේ Python script එකෙන් ඒකට messages යවන්න පුළුවන්. IFTTT (If This Then That) වගේ සේවාවන් පාවිච්චි කරලා SMS notifications වුණත් සකස් කරන්න පුළුවන්.

ලංකාවට අදාළ උපදෙස්:

• විදුලි බිඳවැටීම්: ලංකාවේ විදුලි බිඳවැටීම් සාමාන්‍ය දෙයක්. UPS (Uninterruptible Power Supply) එකක් හෝ power bank එකක් Raspberry Pi එකට සම්බන්ධ කරන්න.
• අන්තර්ජාලය: විශ්වාසනීය Fibre හෝ 4G router එකක් පාවිච්චි කරන්න. කැමරාවලින් එන data ප්‍රමාණය වැඩි නිසා හොඳ upload speed එකක් තියෙන්න ඕනේ.
• පරිසර තත්ත්වයන්: එළිමහනේ කැමරා සවිකරනවා නම්, ඒවා දූවිලි, වතුර සහ හිරු එළියෙන් ආරක්ෂා වෙන්න weather-proof casing එකක් ඇතුළේ තියන්න.
• ආරක්ෂාව: ඔබගේ Pi එකේ SSH password එක ශක්තිමත් එකක් තබාගන්න. Network port forwarding කරනවා නම් ප්‍රවේශම් වෙන්න.

ප්‍රායෝගික විසඳුම් සහ ගැටළු නිරාකරණය

AI security system එකක් පාවිච්චි කරනකොට එන පොදු ගැටළු කීපයක් සහ ඒවාට විසඳුම් මෙන්න.

• බොරු අනතුරු ඇඟවීම් (False Alarms):
  • ගැටළුව: සුළඟට ගස් සැලෙන එකට, බල්ලෙක් කැමරාව ඉස්සරහින් යන එකටත් alert එනවා.
  • විසඳුම: AI model එකේ sensitivity එක අඩු කරන්න. "detection zones" හදාගන්න. කැමරාවෙන් ආවරණය වන ප්‍රදේශය තුළ, අනවශ්‍ය චලනයන් සිදුවන කොටස් (උදා: ගස් තියෙන පැත්ත) ignore කරන්න සකස් කරන්න.
• සම්බන්ධතා ගැටළු (Connectivity Issues):
  • ගැටළුව: Wi-Fi signal දුර්වල වීම, කැමරා footage load නොවී තිබීම.
  • විසඳුම: Wi-Fi extenders හෝ mesh network එකක් පාවිච්චි කරන්න. පුළුවන් නම්, critical cameras වලට Ethernet cable පාවිච්චි කරන්න. 4G/5G Dongle එකක් backup internet solution එකක් විදියට තියාගන්න.
• ගබඩා කිරීමේ සීමාවන් (Storage Limitations):
  • ගැටළුව: SD card එක ඉක්මනින් පිරෙනවා, footage අහිමි වෙනවා.
  • විසඳුම: Cloud storage (Google Drive, Dropbox) හෝ NAS (Network Attached Storage) එකක් පාවිච්චි කරන්න. Footage රෙකෝඩ් කරන්නේ motion detect වුණාම විතරක් වෙන්න සකස් කරන්න. පැරණි footage automate විදියට delete වෙන්න සකස් කරන්න.
• පෞද්ගලිකත්ව ගැටළු (Privacy Concerns):
  • ගැටළුව: කැමරා footage අනිසි ලෙස භාවිතයට ගැනීම හෝ අනවසරයෙන් ප්‍රවේශ වීම.
  • විසඳුම: කැමරා සවිකරන ස්ථාන ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න (අසල්වැසියන්ගේ පෞද්ගලිකත්වයට හානි නොවන ලෙස). ශක්තිමත් passwords පාවිච්චි කරන්න. Two-factor authentication (2FA) enable කරන්න. Footage encrypt කරන්න.
• බලශක්ති පරිභෝජනය (Power Consumption):
  • ගැටළුව: DIY system එකක් නිතරම ක්‍රියාත්මක වෙන නිසා විදුලි බිල වැඩි විය හැක.
  • විසඳුම: Raspberry Pi වැනි අඩු බලශක්තියක් පරිභෝජනය කරන උපාංග තෝරාගන්න. අවශ්‍ය විට පමණක් ක්‍රියාත්මක වන පරිදි schedule කරන්න.

නිගමනය

AI-powered home security කියන්නේ අපේ ගෙදර ආරක්ෂාවට ලැබෙන ලොකු දියුණුවක්. සාම්ප්‍රදායික සිස්ටම් වලට වඩා බුද්ධිමත්, කාර්යක්ෂම, සහ විශ්වාසදායක විසඳුමක් මේකෙන් ලැබෙනවා. ඔයාටම DIY විදියට සරල සිස්ටම් එකක් හදාගන්න පුළුවන් වගේම, වෙළඳපොලේ තියෙන ready-made solutions වලිනුත් මේ වාසි ලබාගන්න පුළුවන්.

ලංකාවේ වර්තමාන තත්ත්වයත් එක්ක, ඔබේ පවුලේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් මෙවැනි පද්ධතියක් ගැන සලකා බැලීම ඉතාමත් වැදගත්. තාක්ෂණයත් එක්ක ඉදිරියට යමු, බුද්ධිමත්ව අපේ ගෙදර ආරක්ෂා කරගමු!

මේ වගේ තවත් අලුත් tech ideas, DIY projects ගැන දැනගන්න SL Build LK YouTube channel එක subscribe කරන්න. ඔයාගේ අදහස්, මේ ගැන තියෙන ප්‍රශ්න comment section එකේ අපිට කියන්න. අපි ඒ හැම එකකටම උත්තර දෙන්න ලෑස්තියි!

References & Further Reading

• Raspberry Pi Camera Documentation
• TensorFlow Lite Object Detection Overview
• Paho MQTT Python Client Documentation
• OpenCV Official Website
• IFTTT (If This Then That)